Een intrigerende visie op samenwerken.

Boekbespreking door Reyer Brons

Zonder samenwerking van individuele mensen zou onze samenleving nooit tot stand zijn gebracht en niet kunnen functioneren. Samenwerken gaat in wonderlijke patronen, dan weer met deze, dan weer met gene. Maar lang niet altijd flitsend en succesvol.
Peter Schuttevaar beschrijft de groep als andere aggregatietoestand van de mens als individu. Dit naar analogie van aggregatietoestanden in de natuur, zoals waterdamp, water en ijs verschillende verschijningsvormen zijn van een hoeveelheid watermoleculen.
Een intrigerende benadering die interessante en bruikbare inzichten oplevert.

De auteur heeft veel ervaring in samenwerking in ingewikkelde verbanden, bijvoorbeeld om iets voor elkaar te krijgen in een buurt. Meestal gaat dat zeer moeizaam. De vragen hoe dat komt en wat er aan te doen gingen hem meer en meer intrigeren.
Een lange zoektocht resulteerde voorlopig in het idee van de aggregatiemens, neergeslagen in het hier besproken boek. De aggregatiemens als groep denkt en doet op een ander aggregatieniveau analoog aan de mens als individu.
Van belang is dat de auteur het begrip groep bepaald niet eng opvat. Een verzameling individuen met een gezamenlijke opgave is een groep.
Het gaat dus bepaald niet alleen (of juist vooral niet!) om formele groepen zoals een management-team in een bedrijf!

De theorie achter de aggregatiemens is gebaseerd op vijf elementen die ik hieronder kort behandel.
Ieder voor zich zijn deze elementen vrij eenvoudig te begrijpen.

a. Individueel menselijk denken en doen is goed te beschrijven in 2 elkaar rakende cycli met elk drie processen (en uitkomsten daarvan).
Voor het denken van het individu zijn de uitkomsten begrippen, bedoelingen en indrukken, deze laatste op de grens met de cyclus van doen. Bij het doen gaat het daarnaast om handelingen en waarnemingen.

b. Voor het denken en doen van een groep worden de genoemde termen geaggregeerd tot kennis, methoden, overtuigingen, activiteiten en informatie.

c. De werking van de processen in de denken – en doen cycli (zowel per individu als voor een groep) kan in balans zijn, maar ook te traag of te snel. Voor zowel individuen als groepen zijn deze afwijkingen als psychologische afwijkingen, bijvoorbeeld autistisch voor trage begripsvorming en manisch voor eenzijdige methodevorming.

d. Er zijn (zowel voor een individu als voor een groep) vier voorkeursstijlen van de vorming van bedoelingen of methoden, simpel weer te geven met de woorden Wat, Waarmee, met Wie, en Hoe.

e. Er is (zowel voor een individu als voor een groep) een standaardvolgorde van doen, De auteur geeft vijf fasen die achtereenvolgens doorlopen moeten worden, aangeduid met de termen willen, kunnen, moeten, zekeren en uitwerken.
De auteur hanteert en propageert zijn theorie vooral als afwegingskader om te checken of alle processen in een groep evenwichtig verlopen. Zo nee, dan is bijsturing noodzakelijk voor een positief vervolg.
In het boek komen prachtige voorbeelden voor, ook daarbuiten is de auteur vaardig met het toepassen van zijn afwegingskader op diverse soorten groepen.
Ook laat hij zien dat veel managementliteratuur gebouwd is op een versimpeld afwegingskader. Bijvoorbeeld J.C. Colins (o.a. Good to Great, 2001) gaat er vanuit dat je eerst de mensen kiest waarmee je aan de slag gaat. De versimpeling is dus een fixatie van de methodische vraag met Wie en daarmee dus alleen bruikbaar als je dat helemaal naar je hand kunt zetten!
Benaderingen zoals LEAN en RASCI focussen volgens mij sterk op de processen (het Hoe) en zijn dus alleen maar bruikbaar als op zijn minst de vraag Wat niet meer ter discussie hoeft te komen.
In een column bij heNPI karakteriseert de auteur het voorjaar 1912 mislukte Catshuis-overleg als depressief en het daarna snel gesloten Kunduz-akkoord als manisch.

Het bijzondere (en tegelijk ook het lastige) van het boek en het daarin aangereikte instrumentarium is dat de bovengenoemde elementen in hoge mate nieuw zijn. Sommigen lijken open deuren, maar tot nu toe stonden ze meestal niet eens op een kier! Wel zijn er veel aanwijzingen in de wetenschappelijke literatuur die voor afzonderlijke elementen dezelfde kant uit wijzen, maar tot dit boek nooit in samenhang.

De auteur straalt zowel zelfvertrouwen uit dat zijn aanpak een belangrijke doorbraak is, als bescheidenheid met zijn uitnodiging te experimenteren en met alternatieve suggesties te komen.

Een intrigerend boek dat gratis te downloaden is. Wie baat heeft gehad bij het boek, mag iets overmaken. De auteur stelt reacties over gebruik en bruikbaarheid van zijn aanpak zeer op prijs.

Praktische informatie:
De Aggregatiemens,
een nieuw afwegingskader voor samenwerking en groepsgedrag
Het groepsbrein onder het ontleedmes
Peter Schuttevaar
2012 Vitha
ISBN 978-90-818795-0-7

Het boek kan gratis als e-book (PDF) besteld worden.
Zie ook een interview in Nieuw Organiseren door Ben Kuiken met de auteur.

Over Peter Schuttevaar is informatie te vinden bij de website van zijn bedrijf Vitha en via LinkedIn.

Deze bespreking is eerder verschenen op Mindz.Afbeelding