Eenvoud in de universitaire bekostiging

Een korte blog van bindboek kan nog korter samengevat worden in twee uitspraken:
– Complexiteit is ijdel en maakt afhankelijk
– Eenvoud is mooi.

Hoe waar is dit als ik kijk naar een onderwerp waar ik mijn hele werkzame leven zo nu en dan tegenaan loop: de bekostiging van universiteiten en onderdelen daarvan.
Ruim dertig jaar geleden begonnen de studentaantallen te stijgen, terwijl ook toen al het geld bijna op was. Om tot een goede verdeling van het relatief schaarser wordende geld te komen werden de diversie soorten kosten die gemaakt moeten worden voor onderwijs en onderzoek onderzocht. Dat leidde soms tot empirische conclusies en soms tot complexe constructies op basis van moeizaam tot stand gekomen compromissen. Per kostensoort verschillend dus samen een flinke chaos. Afschrikkend voor de leek, een prachtige speeltuin voor wie er de weg weet!
Zij kunnen bijna ongehinderd beleid aanpassen en/of bezuinigen.

Mijn eerste actie om tot vereenvoudiging van de bekostigingssystematiek voor de universiteiten te komen presenteerde ik rond 1983 in een kelderzaaltje aan de Drift in Utrecht aan mijn collega’s in den lande. Ik had de berekeningen in de drie losse modellen (PGM: plaatsen geld model, NWP: niet wetenschappelijk personeel en GPL: gemiddelde personeelslast) als wiskundige vergelijkingen opgeschreven en herleid tot een simpele formule met een paar te bekostigen grootheden en heel ingewikkelde parameters die bij invulling leiden tot een prijs (of tarief) per grootheid.
Een eye-opener die een belangrijke stimulans was voor het latere HOBEK (hoger onderwijs bekostiging) wat in essentie nog steeds gehanteerd wordt.

De discussie ging daarna niet meer over die ingewikkelde kostprijsberekeningen, maar over de keuze van de te bekostigen grootheden. Soms werd gekozen voor ingeschrevenen (omdat die nu eenmaal de kosten veroorzaken), soms voor diploma’s (omdat de maatschappij daar op zit te wachten), soms voor combinaties of varianten. Daarbij speelt de politieke mode een rol, maar ook is duidelijk dat zo nu en dan een verandering nuttig is om een te sterke sturing op de bekostigingsgrootheden te voorkomen. De HBO-fraude kon mede zulke grote vormen aannemen omdat daar niet de veelvuldige wisselingen van bekostigingsgrootheden plaats heeft gehad die wel voor de universiteiten aan de orde was.
Binnen universiteiten en universitaire onderdelen bestaat de neiging een bestaand bekostigingsmodel te voorzien van nieuwe toeters en bellen als daar een beleidsmatige aanleiding voor is. Dat leidt meestal tot complicering, totdat het ook voor de het bestuur zelf niet meer te hanteren is. Dan kan ook een ander probleem ontstaan. Een ingewikkeld model kan de indruk wekken dat met veel zaken rekening wordt gehouden. Ga je over tot vereenvoudiging, dan is dat niet meer het geval. Als het bestuur dan geen echt beleid heeft, werkt vereenvoudiging als het sprookje van de nieuwe kleren van de keizer…
Ik heb daar overigens geen medelijden mee – een bestuur dat geen beleid heeft en dat wil verhullen, verdient het niet om te besturen.

Ook in de universitaire bekostiging geldt het gezegde van bindboek: eenvoud is mooi!

Zie ook mijn eerdere blog over fractale bekostiging.

Reyer Brons

Deze blog is eerder geplaatst op Mindz

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s